Na twee super fijne weken (of misschien wel drie), zonder wekker en zonder iets te moeten, kan de maandag na de vakantie behoorlijk zwaar zijn. Na het openen van je mailbox verlang je misschien al wel weer naar een nieuwe vakantie. En dat terwijl je een paar dagen geleden nog compleet uitgerust was.
Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat het positieve effect van een vakantie verrassend snel kan verdwijnen zodra je aan het werk gaat. Onderzoekers noemen dat het fade-out effect. Wat is dat precies? En is daar iets tegen te doen?
Wetenschappers doen al jaren onderzoek naar wat er met ons welzijn gebeurt tijdens én na een vakantie. Uit oudere onderzoeken kwam een opvallend beeld naar voren: vakantie heeft aantoonbaar een positief effect op ons welzijn, maar een deel van dat effect lijkt na terugkeer naar het werk snel weer af te nemen. Zo bleek uit onderzoek dat burn-outklachten tijdens een vakantie afnamen, maar binnen enkele weken weer konden terugkeren naar het niveau van vóór de vakantie.
Het fade-out effect
Lange tijd werd aangenomen dat de positieve effecten van je vakantie na terugkeer op het werk vrij snel verdwijnen. Dit wordt het zogeheten fade-out effect genoemd. Maar recent onderzoek nuanceert dat beeld. Het vakantie-effect blijkt niet simpelweg van de ene op de andere dag verdwenen. Hoe snel het afneemt, verschilt per persoon en hangt onder meer samen met hoe iemand zijn werk ervaart. Dat het na één werkdag alweer anders vóélt, betekent dus niet dat de positieve effecten van je vakantie ook daadwerkelijk verdwenen zijn.
Het lukt dus niet om je nog wekenlang zo ontspannen te voelen als op je strandbedje aan de Costa Brava. Weer aan het werk gaan betekent vaak ook dat alle andere dagelijkse verplichtingen terug zijn, zoals het huishouden en alles wat bij een gezin komt kijken. Het contrast met de vrijheid van de vakantie is dan giga groot. Maar zelfs wanneer jij weer helemaal in de werkmodus zit, kan je lichaam nog steeds profiteren van de rust die je gehad hebt.
Maar waarom voelt die eerste werkdag dan zo zwaar?
Die weken vrij zijn niet voor niets geweest. Maar zodra je werkt, komt er een grote hoeveelheid prikkels terug. Dat het zo zwaar voelt is omdat het contrast zo groot is, tussen vakantie en werk.
Op vakantie heb je volledige controle over je eigen tijd. Op je eerste werkdag gebeurt compleet het tegenovergestelde. Alle prikkels zijn in één keer terug en je krijgt veel informatie te verwerken. Je schakelt dus in korte tijd van veel vrijheid en weinig werkprikkels naar weinig vrijheid en juist heel veel prikkels.
Het vakantie-effect lijkt dus na één werkdag verdwenen, maar je weet nu dat onderzoek laat zien dat dit niet per se zo is.
Kun je het vakantiegevoel langer vasthouden?
Dat is mogelijk ja. Wie tijdens zijn vakantie mentaal volledig loskomt van zijn werk, profiteert er meer van. En ook lichamelijk actief zijn tijdens de vakantie zorgt voor een groter positief effect op het welzijn.
Na thuiskomst helpt het om de overgang naar het normale leven niet onnodig groot te maken. Jezelf even de tijd nemen om weer in een normaal ritme te komen helpt. En ook de inkoppers spelen een rol: goed slapen, gezond eten en voldoende bewegen.
Al kan een vakantie van een paar weken niet compenseren voor maandenlange stress. Als je het fijne vakantiegevoel langer vast wil houden, moet je dus ook je normale dagelijks leven eens onder de loep nemen. Het vakantie-effect is niet noodzakelijk weg, maar wordt overschaduwd.
En mocht je nu écht aan een nieuwe vakantie toe zijn, dan boek je er toch een? Het najaar is nog steeds een uitstekende periode om op vakantie te gaan. Minder warm, minder druk, goedkoper. Het heeft zelfs ook veel voordelen.
Hier vind je de beste inspiratie voor mooie herfstbestemmingen.